«УЛУТТУК ДЕМ – ДҮЙНӨЛҮК БИЙИКТИК» УҢГУЖОЛ БАГЫТТАРЫН КЫРГЫЗ ТИЛИ САБАГЫНДА ЖҮЗӨГӨ АШЫРУУ ЫКМАЛАРЫ(“МАНАС” ЭПОСУНУН ПРЕЦЕДЕНТТИК ТЕКСТИНИН МИСАЛЫНДА)

Молдокматова Н. Т.,; Токушева Т. С.

doi:10.34855/elagartuu2026.4-5

Педагогика

«УЛУТТУК ДЕМ – ДҮЙНӨЛҮК БИЙИКТИК» УҢГУЖОЛ БАГЫТТАРЫН КЫРГЫЗ ТИЛИ САБАГЫНДА ЖҮЗӨГӨ АШЫРУУ ЫКМАЛАРЫ(“МАНАС” ЭПОСУНУН ПРЕЦЕДЕНТТИК ТЕКСТИНИН МИСАЛЫНДА)

УДК 378.147

Молдокматова Н. Т., Эл аралык Ала-Тоо университети
Токушева Т. С. Эл аралык Ала-Тоо университети

Скачать PDF BibTeX RIS

Литература

1. Кыргыз Республикасынын "Улуттук дем - дүйнөлүк бийиктик" уңгужолу (Кыргыз Республикасынын Президентинин 2024-жылдын 18-декабрындагы ПЖ № 369 Жарлыгы менен бекитилген) // Бишкек. 18.12.2024. [Электрондук ресурс] – Интернет булагы: https://cbd.minjust.gov.kg/18-11/edition/23328/kg (кайрылган күнү: 19.06.2026.)
2. Молдокматова Н.Т. Русские глазами кыргызов / Н.Т. Молдокматова // Россия и мир: вчера, сегодня, завтра. Проблемы филологической науки: материалы международной научно-практической конференции. 17 декабря, 2012 г. – М.: МГИ им. Е.Р. Дашковой. – 2012. – С. 51-52.
3. Гумбольдт В. фон. О различии строения человеческих языков и его влиянии на духовное развитие человечества / Гумбольдт В. фон. // Избранные труды по языкознанию. – М.: Прогресс, 1984.
4. Гумбольдт В. фон. Язык и философия культуры / Гумбольдт В. фон. – М.: Прогресс, 1985.
5. Маслова В. А. Homo lingualis в культуре: Монография / В. А. Маслова. – М.: Гнозис, 2007.
6. Теория Сепира –Уорфа // [Электрондук ресурс] – Интернет булагы: https://vk.com/@olymp_ru-teoriya-sepira-uorfa. (кайрылуу күнү: 23.06.2025).
7. Звегинцев В. А. О научном наследии Вильгельма фон Гумбольдта / В. А Звегинцев, Гумбольдт В. фон.// Избранные труды по языкознанию. – М.: Прогресс, 1984. – С. 356-362.
8. Потебня А. А. Мысль и язык. 4-е изд. / А. А. Потебня – Одесса: Гос. издательство Украины, 1992.
9. Молдокматова Н.Т. “Манас” эпосундагы жана орус былиналарындагы прецеденттик тексттердин маданияттык код катары колдонулушу / Н.Т.Молдокматова // Известия вузов Кыргызстана. №5. – Бишкек. 2021. – 276-279-б.

Название на других языках

«УЛУТТУК ДЕМ – ДҮЙНӨЛҮК БИЙИКТИК» УҢГУЖОЛ БАГЫТТАРЫН КЫРГЫЗ ТИЛИ САБАГЫНДА ЖҮЗӨГӨ АШЫРУУ ЫКМАЛАРЫ (“МАНАС” ЭПОСУНУН ПРЕЦЕДЕНТТИК ТЕКСТИНИН МИСАЛЫНДА)

Окуучулардын негизги бөлүгү кыргыз тилинин тил ээси болгондугуна карабастан, алар мамлекеттик тилди өз эне тили же экинчи тил катары өздөштүрүүдө узак убакыт бою тилди кыргыз элинин маданиятына, каада-салтына, элдик мүнөзүнө ылайык изилдеп үйрөнүүдөн четтетилип келген. Өлкөдө жарандар аң-сезимдүү курагына келгенден баштап, биринчиден, интеграцияланган чөйрөнүн таасири астында, экинчиден, ааламдашуунун кесепетинен жана үчүнчүдөн, техника менен технологиялардын өтө тез өнүгүп жатканына байланыштуу көп идентификациялуу, татаал менталдуу инсан болуп калыптанып жатканы талашсыз. Бул жагдайга ылайык, Кыргыз Республикасынын Президентинин «Улуттук дем – дүйнөлүк бийиктик» уңгужол» аттуу Жарлыгы улуттук баалуулуктарга, көөнөрбөс элдик мурастарга кыргыз тили сабагын өтүүдө айрыкча басым жасап, аларды жаңы ыкмалар менен жаңы нукта өркүндөтүүгө багыттайт.

эне тили, интеграцияланган чөйрө, каада-салтты сактоо, уңгужол, жаратылыш, турмушка болгон көз караш, инсан, коом, өнүгүү, жаңы ыкма.

МЕТОДИКА РЕАЛИЗАЦИИ НАПРАВЛЕНИЙ «ДОКТРИНЫ УҢГУЖОЛ «НАЦИОНАЛЬНЫЙ ДУХ – МИРОВАЯ ВЫСОТА» НА ЗАНЯТИЯХ КЫРГЫЗСКОГО ЯЗЫКА (НА ПРИМЕРЕ ПРЕЦЕДЕНТНОГО ТЕКСТА ЭПОСА «МАНАС»)

В нашей стране учащиеся, будучи в основной своей массе носителями кыргызского языка, при изучении его как родного или как второго языка долгое время были отстранены от освоения родного языка в соответствии с культурой, традициями и национальными ценностями своего народа. Неоспоримым является тот факт, что граждане страны с момента достижения ими сознательного возраста развиваются как личности со сложной ментальностью и множественной идентичностью. Это происходит, во-первых, под влиянием интегрированной среды; во-вторых, в результате глобализации; в-третьих, в связи с быстрым развитием технологий и техники. В связи с этим Указ Президента Кыргызской Республики, направленный на реализацию доктрины «Основной путь – Уңгужол: “Национальное вдохновение – мировые высоты”», уделяет особое внимание национальным ценностям и нематериальному народному наследию, представленному на уроках кыргызского языка. Ориентация изучения родного языка на обращение к народным истокам предполагает использование инновационных методов и поиск новых подходов в рамках преподавания кыргызского языка.

родной язык, интегрированная среда, сохранение традиций, «Основной путь – Уңгужол», природа, мировоззрение, личность, общество, развитие, новые подходы.

METHODOLOGY OF IMPLEMENTING THE DIRECTIONS OF THE “NATIONAL SPIRIT – WORLD HEIGHT” DOCTRINE IN THE KYRGYZ LANGUAGE LESSON (USING THE EXAMPLE OF THE PRECEDENT TEXT OF THE EPIC "MANAS")

Kyrgyz students, being mostly native speakers of the Kyrgyz language, when studying it as a native or second language, were for a long time excluded from studying and mastering their native language in accordance with the culture, traditions and national values of their people. It is an undeniable fact that citizens of the country, from the moment they reach the age of consciousness, develop into individuals with a complex mentality and multiple identities. This happens, firstly, under the influence of the integrated environment, secondly, as a result of globalization, and thirdly, in connection with the rapid development of technology and engineering. In this regard, the Decree of the President of the Kyrgyz Republic “National inspiration – world heights” – the main path pays special attention to national values and intangible national heritage, presented in Kyrgyz language lessons. The focus of studying the native language in line with the appeal to national origins presupposes the use of innovative methods and the search for new approaches in the teaching of the Kyrgyz language.

native language, integrated environment, preservation of traditions, main path, nature, views on life, personality, society, development, new approach.

[1] 1. Кыргыз Республикасынын "Улуттук дем - дүйнөлүк бийиктик" уңгужолу (Кыргыз Республикасынын Президентинин 2024-жылдын 18-декабрындагы ПЖ № 369 Жарлыгы менен бекитилген) // Бишкек. 18.12.2024. [Электрондук ресурс] – Интернет булагы: https://cbd.minjust.gov.kg/18-11/edition/23328/kg (кайрылган күнү: 19.06.2026.)

[2] 2. Молдокматова Н.Т. Русские глазами кыргызов / Н.Т. Молдокматова // Россия и мир: вчера, сегодня, завтра. Проблемы филологической науки: материалы международной научно-практической конференции. 17 декабря, 2012 г. – М.: МГИ им. Е.Р. Дашковой. – 2012. – С. 51-52.

[3] 3. Гумбольдт В. фон. О различии строения человеческих языков и его влиянии на духовное развитие человечества / Гумбольдт В. фон. // Избранные труды по языкознанию. – М.: Прогресс, 1984.

[4] 4. Гумбольдт В. фон. Язык и философия культуры / Гумбольдт В. фон. – М.: Прогресс, 1985.

[5] 5. Маслова В. А. Homo lingualis в культуре: Монография / В. А. Маслова. – М.: Гнозис, 2007.

[6] 6. Теория Сепира –Уорфа // [Электрондук ресурс] – Интернет булагы: https://vk.com/@olymp_ru-teoriya-sepira-uorfa. (кайрылуу күнү: 23.06.2025).

[7] 7. Звегинцев В. А. О научном наследии Вильгельма фон Гумбольдта / В. А Звегинцев, Гумбольдт В. фон.// Избранные труды по языкознанию. – М.: Прогресс, 1984. – С. 356-362.

[8] 8. Потебня А. А. Мысль и язык. 4-е изд. / А. А. Потебня – Одесса: Гос. издательство Украины, 1992.

[9] 9. Молдокматова Н.Т. “Манас” эпосундагы жана орус былиналарындагы прецеденттик тексттердин маданияттык код катары колдонулушу / Н.Т.Молдокматова // Известия вузов Кыргызстана. №5. – Бишкек. 2021. – 276-279-б.