“МАНАС” ЭПОСУНУН ДҮЙНӨЛҮК МУРАС КАТАРЫ ИЗИЛДЕНИШИ
УДК 94(575.2):398.22
Литература
- «Манас» энциклопедиясы. Т. I: Аалам – Манастын музыкасы / Башкы ред. А. Карыпкулов. – Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1995. – 22-б.
- 2. Акматалиев А. «Манас» үчилтиги боюнча классикалык изилдөөлөр / А. Акматалиев, Н. Нарынбаева. – Бишкек, 2017. – 320 б.
- 3. Жуматурду А. «Манас» деп ураан чакырып / А. Жуматурду. – Бишкек: Зээн басмасы, 2013. – 229-б.
- 4. Извлечение из «Маджму ат-таварих» / Пер., введение и комментарии В. А. Ромадина. – Ленинград: АН СССР, 1963. – С. 4.
- 5. Орхон-Энесай жазма эстеликтери жана кыргыз адабияты // [Электрондук булак] / - Кирүү тартиби: https://tyup.net
- 6. Чоротегин Т. К. Карл Райхл: Германиялык чыгаан манастаануучу жана эпос изилдөөчү / Т. К. Чоротегин // Азаттык үналгысы. – 2017. – 16-май. [Электрондук булак] / - Кирүү тартиби: https://www.azattyk.org/a/german_manas_researcher_karl_reichl_by_tch_ky/28493067.html
- 7. Чоротегин Т. К. Мухаммед Ху Чжэнхуа агайдын ысык наны / Т. К. Чоротегин // Азаттык үналгысы. – 2015. – 23-декабрь. [Электрондук булак] / - Кирүү тартиби: https://www.azattyk.org/a/muhammed_hu_zhenhua_85th_anniv_blog/27477902.html.
Название на других языках
“МАНАС” ЭПОСУНУН ДҮЙНӨЛҮК МУРАС КАТАРЫ ИЗИЛДЕНИШИ
Эпостун жазма тарыхы эң алгачкы «Мажму ат таварих» кол жазмасынан тартып, Ч. Валиханов, В. Радлов сыяктуу илимпоздордун алгачкы кадамдары менен изилдөө багыттарына бөлүнөт. Макалада «Манас» илиминин өнүгүшүнө жана аны дүйнөгө таанытууга зор салым кошкон эл аралык окумуштуулардын эмгектери кеңири талданат. Эпосту изилдөөнүн негизги багыттары, анын ичинде кыргыз маданиятын, тилин, диний ишенимдерин жана эстетикалык өзгөчөлүктөрүн иликтөө маселелери талданат. Илимий эмгекте эл аралык манас таануучулар: Ху Чжэнхуанын макалалары, Лаң Йиңдин 9 баптан турган системалуу китеби менен «Манаска жоромол» аттуу изилдөөсү, ошондой эле германиялык профессор Карл Райхлдын Жусуп Мамайдын вариантынан үзүндүлөрдү англис жана немис тилдерине которуудагы салымы каралат. Андан сырткары, эпос боюнча өткөн ири эл аралык илимий жыйындар жана ЮНЕСКО тарабынан белгиленген 1000 жылдык мааракеси тууралуу маалыматтар камтылган.
«Манас» эпосу, манас таануу, дүйнөлүк мурас, манасчы, Жусуп Мамай, илимий изилдөө, Чокон Валиханов, Василий Радлов, Ху Чжэнхуа, Лаң Йиң, Карл Райхл, кыргыз маданияты, мурас.
ИССЛЕДОВАНИЕ ЭПОСА «МАНАС» КАК МИРОВОГО НАСЛЕДИЯ
Письменная история эпоса, начиная с самой ранней рукописи «Мажму ат-Таварих» и первых шагов таких учёных, как Ч. Валиханов и В. Радлов, разделяется на направления исследований. Также в статье подробно анализируются труды международных учёных, внёсших огромный вклад в развитие манасоведения и его популяризацию в мире. Анализируются шесть основных направлений исследования эпоса, включая вопросы изучения кыргызской культуры, языка, религиозных верований и эстетических особенностей. В научной работе рассматривается вклад международных манасоведов: статьи Ху Чжэнхуа, систематический труд Лан Ин, состоящий из девяти глав, и её исследование под названием «Толкование "Манаса"», а также вклад немецкого профессора Карла Райхля в перевод отрывков из варианта Жусупа Мамая на английский и немецкий языки. Кроме того, содержатся сведения о крупных международных научных конференциях, посвящённых эпосу, и праздновании его 1000-летия, отмеченного ЮНЕСКО.
эпос «Манас», манасоведение, мировое наследие, манасчи, Жусуп Мамай, научное исследование, Чокан Валиханов, Василий Радлов, Ху Чжэнхуа, Лан Ин, Карл Райхль, кыргызская культура, наследие.
THE STUDY OF THE "MANAS" EPIC AS A GLOBAL HERITAGE
The written history of the epic, starting from the earliest manuscript "Majmu at-Tawarikh" and the initial steps of such scholars as Ch. Valikhanov and V. Radlov, is divided into research directions. In addition, the article provides a comprehensive analysis of the works of international scholars who made a significant contribution to the development of Manas studies and its global promotion. The six main directions of studying the epic are analyzed, including the issues of investigating Kyrgyz culture, language, religious beliefs, and aesthetic features. The scholarly work examines the contributions of international Manas researchers: Hu Zhenhua's articles, Lang Ying's systematic 9-chapter book and her study titled "Interpretation of Manas", as well as German professor Karl Reichl's contribution to translating excerpts from Jusup Mamai's variant into English and German. Furthermore, it contains information about major international scientific conferences held on the epic and its 1000th anniversary designated by UNESCO.
"Manas" epic, Manas studies, global heritage, manaschi, Jusup Mamai, scientific research, Chokan Valikhanov, Vasily Radlov, Hu Zhenhua, Lang Ying, Karl Reichl, Kyrgyz culture, heritage.