КЫРГЫЗ ТИЛИН (2-ТИЛ КАТАРЫ) ОКУТУУДА ФУНКЦИОНАЛДЫК ГРАММАТИКАНЫ КОЛДОНУУ ТАЖРЫЙБАЛАРЫ
УДК 371. 315.7
Литература
- 1. АО «Издательство «Просвещение», Москва 2022
- 2. Artelt C. Predictors of reading literacy / C. Artelt, U. Schiefele // European Journal of Psychology of Education. W., 2001
- 3. Аналитический отчёт «Комплексный анализ результатов мониторинга образовательных достижений обучающихся организаций среднего образования» – Астана: 2024. – 253 с.
- 4. Развитие востребованных навыков в целях человеческого капитала: образование, навыки и продуктивность в Кыргызской Республике / Диньенг Хоу, Карина Асеведо, Джуст де Лаат и Дженника Ларрисон. – Июнь, 2020. – 107 с.
- 5. Эсеналиева К. Модернизацияланган стандарттарга жана PISAга негиздеп окутуу, баалоо, сабакты пландоо / К. Эсеналиева – Б.: – 2024. – 126-б.
- 6. Эсеналиева К. Предметтик стандарт «Кыргыз тили жана окуу» окутуу орус, тажик, өзбек тилдеринде жүргүзүлгөн жалпы билим берүүчү уюмдарынын 1-6-класстары үчүн. Предметтик стандарттар / К. Эсеналиева – КББА, апрель, 2025-жыл
- 7. Кыргыз Республикасында жалпы билим берүүнүн Мамлекеттик билим берүү стандарты. 2025-жылдын 14-мартындагы №131 токтомунда КР Министрлер Кабинети бекиткен 4-5-бб.
- 8. 12 жылдык жалпы мектептик билим билим берʏʏгɵ өтүү концепциясы. – Б., 2024, МК №654 токтому
- 9. КР Билим берүү уюмдарынын 2025-2026-окуу жылына базалык окуу пландарын бекитүү жѳнүндѳ. – Б., 2025
- 10. Эсеналиева К. PISA тексттеринин классификациясынын үлгүсүндө STEМ, STEAM, STREAM контексттеринде интеграциялап окутуу / К. Эсеналиева // Эл агартуу. – Бишкек. 2025. – №5-6. – 265-271-б.б.
- 11. OECD. PISA 2012 results: What students know and can do (Volume I, Revised edition, February 2014): Student Performance in Mathematics, Reading and Science, PISA, OECD Publishing, Paris. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: DOI: http://dx.doi.org/10.1787/9789264208780-en
Название на других языках
КЫРГЫЗ ТИЛИН (2-ТИЛ КАТАРЫ) ОКУТУУДА ФУНКЦИОНАЛДЫК ГРАММАТИКАНЫ КОЛДОНУУ ТАЖРЫЙБАЛАРЫ
Макалада функционалдык грамматиканын илимий грамматикадан айырмачылыктары жана анын кыргыз тилин экинчи тил катары окутуудагы орду аныкталат. Кеп ишмердигинин төрт түрү — угуу, сүйлөө, окуу жана жазуу аркылуу функционалдык сабаттуулукту калыптандыруунун илимий-методикалык негиздери талданат. Функционалдык грамматикалык материалдарды кептик кырдаалдарда жана коммуникативдик көнүгүүлөрдө системалуу колдонуу аркылуу окуучулардын тилдик, кептик жана социомаданий компетенттүүлүктөрүн өнүктүрүүнүн жолдору көрсөтүлөт. Макалада мамлекеттик билим берүү стандартынын жана кыргыз тили боюнча предметтик стандарттын талаптарына ылайык өз алдынча кептик интенциялар, кептик конструкциялар жана практикалык тапшырмалардын үлгүлөрү сунушталган. Ошондой эле кыргыз тилин экинчи тил катары окутууда функционалдык грамматиканы колдонуу боюнча автордук тажрыйбалар жалпыланып, PISA изилдөөсүндөгү функционалдык, окурмандык, математикалык, финансылык жана табигый-илимий сабаттуулуктарды интеграциялап окутуунун мүмкүнчүлүктөрү каралат. Инфографикаларды пайдалануу жана Сингапурдун заманбап окутуу методдорун колдонуу аркылуу окуучулардын функционалдык сабаттуулугун өнүктүрүүнүн натыйжалуу жолдору талдоого алынат. Изилдөөнүн жыйынтыгында функционалдык грамматиканы окуучулардын жашоо-турмушуна жана социалдык чөйрөсүнө жакын тематикалык тексттер менен айкалыштырып окутуунун теориялык негиздери негизделип, аны практикада колдонууга арналган конкреттүү мисалдар сунушталат.
функционалдык грамматика, илимий грамматика, кыргыз тилин экинчи тил катары окутуу, кеп ишмердиги, функционалдык сабаттуулук, PISA, коммуникативдик компетенттүүлүк, тематикалык тексттер, инфографика, Сингапур методдору.
ОПЫТ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ ГРАММАТИКИ В ОБУЧЕНИИ КЫРГЫЗСКОМУ ЯЗЫКУ КАК ВТОРОМУ ЯЗЫКУ
В научной статье определены основные различия между функциональной и научной грамматикой. Исследованы необходимые условия формирования четырех видов речевой деятельности: аудирования, говорения, чтения и письма. На основе ситуационных упражнений показаны возможности формирования речевой, языковой и социокультурной компетентностей учащихся посредством систематического использования функционального грамматического материала в различных коммуникативных ситуациях. Приводятся примеры самостоятельных речевых интенций, речевых конструкций и коммуникативных заданий, разработанных в соответствии с требованиями Государственного образовательного стандарта и предметного стандарта по кыргызскому языку. Особое внимание уделено вопросам преподавания кыргызского языка как второго языка с использованием функциональной грамматики. Рассматриваются современные подходы к интеграции компонентов функциональной, читательской, финансовой, математической и естественно-научной грамотности в соответствии с концепцией исследования PISA, а также анализируется опыт применения сингапурских образовательных технологий и инфографики в учебном процессе. В результате исследования обоснованы теоретические основы обучения посредством интеграции функциональной грамматики в тематические речевые тексты, способствующие успешной социализации учащихся и развитию их функциональной грамотности. Предложены практические рекомендации и методические примеры для эффективного использования данного подхода в образовательном процессе.
функциональная грамматика, научная грамматика, кыргызский язык как второй язык, речевая деятельность, функциональная грамотность, исследование PISA, компетентностный подход, инфографика, образовательные технологии, педагогический опыт.
EXPERIENCES OF USING FUNCTIONAL GRAMMAR IN TEACHING KYRGYZ LANGUAGE (AS A SECOND LANGUAGE)
This research article defines the differences between functional and scientific grammar. It examines the necessary conditions for developing four types of speech activity: listening, speaking, reading, and writing. Situational exercises, through the frequent use of functional grammar material in speech, provide examples of teaching speech, linguistic and sociocultural competencies, independent speech intentions, and speech constructions to students in accordance with the requirements of state and subject standards. The proposed examples and experience of using functional grammar in teaching Kyrgyz as a second language were also considered, as well as an integrated format for teaching the core PISA competencies in the field of functional, reading, financial, mathematical and scientific literacy, as well as Singaporean methods using infographics. As a result, based on scientific findings, the theoretical foundations of teaching through the combined use of functional grammar in thematic speech texts that contribute to the student's integration into life and the social environment are studied, and examples are proposed for practical use.
functional grammar, scientific grammar, features, format, PISA study, functional literacy, experienc